Logo Santiago aan het Wad

Op pad naar Santiago aan het Wad
Pelgrimsroutes, refugio’s en klokgelui in het Friese land

Bijna 60% van de Nederlanders heeft meer of veel meer gewandeld sinds het begin van de coronacrisis; meer mensen zijn in eigen land op pad gegaan. Om lopend of fietsend Nederland te verkennen, de natuur te ontdekken, andere mensen te ontmoeten of dichterbij jezelf te komen.
Het Spaanse Santiago de Compostela is voor velen het einddoel van hun tocht. Echter de weg ernaar toe, het onderweg zijn, is ook een betekenisvolle ontdekkingsreis. En dat kan overal: in Friesland met vier pelgrimsroutes en 19 kerkrefugio’s, waar je kunt overnachten. Pelgrims worden door vrijwilligers hartelijk ontvangen.
Een eeuwenoude traditie is hiermee terug, dat maakt het onderweg zijn meer dan speciaal. Uniek.
VIER FRIESE PELGRIMSROUTES
Het Jabikspaad is een pelgrimsroute met als startpunt Sint-Jacobiparochie aan de Friese Waddenkust. Al 20 jaar is dit een aanloop- en fietsroute naar het Spaanse Santiago de Compostela. Sinds 2018 zijn er drie Friese pelgrimsroutes bijgekomen: het St. Odulphuspad, Klooster Claercamppad en Bonifatius Kloosterpad.
De routes sluiten op elkaar aan en dekken de hele provincie. Dit routenetwerk ontsluit vergeten kloosterhistorie in het Friese buitengebied en doorkruist alle soorten streeklandschappen van de provincie: ’van wad tot woud’. De ervaring van natuur, stilte en afwisselend streeklandschap staat in routegidsen beschreven. Pelgrims kunnen onderweg in kerken overnachten.

REFUGIO'S, OVERNACHTEN IN 19 KERKEN

In historische kerken zijn sinds 2018 overnachtingsmogelijkheden voor wandelaars en fietsers, die als pelgrim onderweg zijn. Ze bieden eenvoudige slaapplekken tegen een bescheiden vergoeding. De meeste kerken zijn eigendom van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Vrijwilligers beheren de kerken, die allemaal langs of in de buurt van de routes liggen.
KERKEN DIE MEEDOEN
Blessum, Boksum, Britsum, Buitenpost, Foudgum, Hiaure, Jorwert, Jubbega-Schurega, Lippenhuizen, Nijland, Oostrum, Peins, Rottevalle, Swichum, Sybrandahûs, Terband, Wânswert en Surch/Zurich. De Groate Kerk in Sint-Jacobiparochie, het startpunt van het Jabikspaad, is ook een refugio.
Buitenpost is met ingang van mei 2022 de 19e refugio en ligt aan het Bonifatius Kloosterpad. Zie de rubriek ''NIEUWS''.
VOORZIENINGEN EN HUISREGELS
Een refugio biedt onderdak aan twee tot vier gasten en is van 1 april tot 1 oktober toegankelijk. Er zijn twee of vier veldbedden, er is water en een toilet; geen douche. Je kunt er niet koken. Zorg dat je zelfvoorzienend bent en beschikt over een slaapzak. Soms is er horeca of kunnen vrijwilligers van de kerk een ontbijt of warme maaltijd aanbieden. Deelnemende kerken zijn herkenbaar aan het blauw-gele icoon van ‘’pelgrims voor pelgrims’’.
De kosten bedragen € 15,-. p.p.p.n. Gasten zijn welkom tussen 17.00 en 10.00 uur. De refugio's worden gerund door vrijwilligers. Houd daar rekening mee. Het past niet altijd om gasten te ontvangen.
Daarom is een van de REFUGIO 2022 HUISREGELS.pdf dat je tevoren telefonisch de beschikbaarheid nagaat; reserveren dus !!
Je kunt ook één of twee nachten een refugio boeken en de omgeving daar verkennen door je eigen rondje te maken en dat te combineren met gedeeltes van de pelgrimsroutes. Je eigen routes samenstellen kan eenvoudig met behulp van de wandelknooppunten van de Marrekrite
WIE KAN VAN EEN REFUGIO GEBRUIK MAKEN
Je kunt gebruik maken van een refugio als je in het bezit bent van een van de volgende documenten:
  1. een pelgrimspas van het Nederlands Genootschap van Sint Jacob of haar buitenlandse zusterorganisaties
  2. een routeboekje van het Jabikspaad (stempelkaart is ook geldig), St. Odulphuspad, Bonifatius Kloosterpad of het Klooster Claercamppad.
  3. je bent donateur van de Stichting Alde Fryske Tsjerken
  4. of je loopt het Streekpad Noardlike Fryske Wâlden of het Friese Woudenpad. Dan kun je in de refugio van Rottevalle overnachten. Op vertoon van je routegids van Wandelnet. Rottevalle ligt aan beide routes
INFORMATIE
Geïnteresseerd in een bijzondere overnachting ? Hieronder kun je de volgende documenten downloaden:
DOWNLOAD FLYER REFUGIO'S EN ROUTES
refugiosinfriesekerken 2020.pdf
DOWNLOAD KAART FRIESLAND MET KERKEN EN ROUTES
Kaart refugio's en routes 2021.jpeg
REFUGIO'S, ADRES- EN ROUTE GEGEVENS 2022.
REFUGIO 30 APRIL 2022 IN FRIESE KERKEN ADRES- ROUTEGEGEVENS.pdf
HUISREGELS
REFUGIO 2022 HUISREGELS.pdf
REISVERSLAG VAN TWEE FIETSPELGRIMS
rondje gastvrijheid refugio's.pdf

PROJECT ''PELGRIMEREN VOOR DE JEUGD'' VAN START

Dit jaar lopen 100 basisschoolleerlingen uit groep 8 een ‘Pelgrimstocht’ van 7,5 km. Met als start- en eindpunt de Groate Kerk in Sint-Jacobiparochie. 13 ervaren ‘’Santiagogangers’’ begeleiden groepjes van drie leerlingen.
Meer informatie is te vinden in de rubriek ''Nieuws''.

FILM ''PELGRIMEREN IN FRIESLAND''

Deze film is een impressie van het Friese landschap en de prachtige mogelijkheden voor pelgrims, wandelaars en fietsers. Santiago betekent Sint Jacob, Sint-Jacobiparochie is de Friese ''tegenhanger'' van Santiago de Compostela, en wordt als zodanig door honderden pelgrims per jaar bezocht. De film is in opdracht van de Stichting Santiago aan het Wad gemaakt door Anton Stoelwinder filmproducties uit Gorredijk. De film is 5600 keer bekeken (mei 2022)
DE FILM STAAT OP YOUTUBE > SANTIAGO AAN HET WAD

Pelgrimeren hedendaagse trend.

Pelgrimeren of langeafstandwandelen/-fietsen is een groeiende trend in Europees cultuurtoerisme. Steeds meer mensen zijn op zoek naar eenvoud en diepgang. Wandel- en fietstochten naar de bedevaartsplaats Santiago de Compostela in Noord-Spanje (Sant Yago = Sint Jacob) nemen al jaren toe. In 2019 kwamen 360.000 pelgrims in Santiago aan, waarvan ruim 20.000 fietsers. De Europese pelgrimsroutes staan op de werelderfgoedlijst van de UNESCO. Ook in Nederland is wandelen en fietsen een aantrekkelijk alternatief geworden.

Het Friese Jabikspaad is een van de noordelijke aanlooproutes naar Santiago vanuit de Lage Landen. De route loopt van De Groate Kerk te Sint-Jacobiparochie en Zwarte Haan naar het Overijsselse Hasselt en gaat dan verder over andere routes naar het Zuiden. Bron van inspiratie voor pelgrims is een kroniek - de Codex Turpinus uit 1124 - over een droom van keizer Karel de Grote, waarin hij een weg van sterren langs de hemel zag, die het pad richting Santiago aangeeft. Deze droom was de aanzet tot een Europese pelgrimstraditie ‘van zee tot zee’: van de Mare Frisia/Friese Zee (nu: Noordzee) in het noorden tot de Atlantische Oceaan voor de Spaans-Galicische kust bij Santiago de Compostela.

Pelgrimeren in het spoor van eeuwen is in onze tijd een actieve vorm van bezinning en reflectie onder alle leeftijdsgroepen. Wie besluit ‘de camino’ te gaan lopen naar Santiago leeft enkele maanden sober, maakt grensoverschrijdende ontmoetingen mee, doet inspiratie op, beleeft onderweg zeer afwisselende natuur en cultuur en neemt afstand van de hectiek, carrièredruk en materiële consumptie die het hedendaagse leven van velen domineert.

Frisian pilgrim paths
Refugio's - sleeping in 18 beautiful Frisian churches

The Frisian village Sint-Jacobiparochie has been the starting point of the Jabikspaad for 20 years; one of the Dutch pilgrim paths to the Spanish Santiago de Compostela. In the year of Leeuwarden- Fryslân Cultural Capital of Europe in 2018 Sint-Jacobiparochie has also been the ''special'' end of the European pilgrim paths. This project was called: ''Santiago on the Wad''. ''Het Wad'' comes from the Wadden Sea and is on the UNESCO World Heritage List. There are four pilgrim paths en several long distance walking paths in the province of Friesland:
FRIESISCHE PILGERWEGE UND REFUGIO'S IN 18 KIRCHEN
Das friesische Dorf Sint-Jacobiparochie ist seit 20 Jahren Ausgangspunkt des Jabikspaad; einer der niederländischen Pilgerwege zum spanischen Santiago de Compostela. Im Jahr der Kulturhauptstadt Europas Leeuwarden-Fryslân 2018 war Sint-Jacobiparochie auch das „besondere“ Ende der Europäischen Pilgerwege. Dieses Projekt hieß: ''Santiago auf dem Wad''. ''Het Wad'' stammt aus dem Wattenmeer und steht auf der UNESCO-Welterbeliste. In der Provinz Friesland gibt es vier Pilgerwege und mehrere Fernwanderwege. Mit den Routeninformationen von Marrekrite können Sie auch Ihre eigenen Wanderrouten zusammenstellen. Heute konnten Pilger - im Besitz eines Pilgerpasses - in 18 Kirchen - sogenannten Refugio's - übernachten.
Jabikspaad (walking and cycling path): Jabikspaad
Sint-Odulphuspad; Sint-Odulpuspad
Bonifatius Kloosterpad: Bonifatius Kloosterpad
Klooster Claercamppad: Inspirerend Noord Oost Friesland
Long distance paths: Wandelnet
With the route information of Marrekrite you can also put together your own walking routes.
REFUGIO'S
Pilgrims - in possession of a pilgrim pass - could stay overnight in 18 churches, so-called ''refugio''. All churches have a "corona-proof'' protocol
Adress and contact details of refugio's:
REFUGIO 30 MAART 2022 IN FRIESE KERKEN ADRES- ROUTEGEGEVENS.pdf

Werkwijze van de Stichting Santiago aan het Wad

Leeuwarden Culturele Hoofdstad 2018 was voor de Stichting Jabikspaad Fryslân aanleiding om pelgrimeren onder de aandacht van een breed publiek te brengen. Dat heeft geleid tot de oprichting van de Stichting Santiago aan het Wad. Nieuwe projecten van de stichting hebben iets toe kunnen voegen aan hetgeen de afgelopen 20 jaar door vele vrijwilligers is ontwikkeld. De stichting wil een verbindend, ondersteunend platform zijn voor de vele projecten en activiteiten.

Wat is er allemaal

Fries pelgrimsroutenetwerk
Het Jabikspaad is de Friese aanlooproute naar Santiago de Compostela,
en loopt van Sint-Jacobiparochie/Zwarte Haan naar Hasselt bij Zwolle.150 km voor wandelaars en 130 km voor fietsers. Het is een op zichzelf staande route, maar kan een eerste stap zijn op weg naar een hoger doel.
De Stichting Santiago aan het Wad heeft in 2018 het Klooster Claercamppad ontwikkeld. Routeontwikkelaar Fokko Bosker heeft het pad vernieuwd en uitgebreid. Het loopt van Lauwersoog via Dokkum, Sint-Jacobiparochie, Franeker, Bolsward om te eindigen in Sint-Jacobiparochie. Daarnaast worden er drie fietstochten beschreven. De Middelzeeroute is er een van. 1 juni 2022 wordt de nieuwe gids uitgebracht van deze routes door het eeuwenoude terpenlandschap van de Friese Waddendelta.
Een kaart en een beschrijving van oude route is nog te vinden op Inspirerend Noord Oost Friesland
Het Odulphuspad is een 260 km lange wandelroute door Zuidwest-Friesland; wandelen in het voetspoor van de heilige Sint Odulphus. In het gebied tussen Stavoren en Leeuwarden zijn 15 trajecten. Het pad kent vier ''pareltjes'', lokale rondwandelingen.
Het Bonifatius Kloosterpad loopt in 12 etappes van Dokkum naar Wolvega en kent 13 lokale rondwandelingen. Het Bonifatius Kloosterpad is een verhalenroute, die geworteld is in de klooster/middeleeuwse geschiedenis van Fryslân en die een nieuwe betekenis geeft aan het wandelknooppuntennetwerk in de Friese Wouden. Er vormt zich een digitale verhalenketen langs de route van Dokkum over Smalle Ee naar Wolvega.
Met deze vier routes, die op meerdere plaatsen op elkaar aansluiten, is een ''Fries pelgrimsroutenetwerk'' ontstaan.
Aan alle routes zijn refugio's in kerken gelegen.

Jabobswegen in Nederland, wandel- en fietsroutes vanuit en naar de Waddenkust
Het Gronings-Drentse Jacobspad is een pelgrimsroute van Uithuizen naar Hasselt.
Van Wad tot IJ is een pelgrimspad van Wieringen naar Haarlem/Amsterdam.
Het Friese Jabikspaad, het Noord-Hollands ''Van Wad tot IJ'' pad en het Gronings-Drentse Jacobspad zijn drie noordelijke aanlooproutes naar het Spaanse Santiago, maar ook op zichzelf staande routes. De drie routes hebben elk een eigen routegids. Ze sluiten aan op de overige Nederlandse pelgrimswegen naar België, die allemaal worden beschreven in de dubbelgids ''Jacobswegen in Nederland'', een uitgave van het Nederlands Genootschap van Sint Jacob.
LAW paden van Wandelnet zijn lange afstandspaden, waaronder het bekende Pieterpad. De LAW paden die Fryslân doorkruisen, zijn:
o Groot Frieslandpad LAW 14
o Friese Woudenpad LAW 1-1
o Nederlands Kustpad deel 3 LAW 5-3
o Zuiderzeepad LAW 8
o WaddenWandelen SP 5 (276 km wandelroutes op alle Nederlandse Waddeneilanden en het Duitse Waddeneiland Borkum.)
o Elfstedenpad, streekpad
o Noardelijke Fryske Wâlden pad, streekpad
LAW kent in Fryslân dagtochten, die aan de ‘’doorgaande’’ LAW routes zijn gekoppeld.
Met de wandelknooppuntkaarten van Marrekrite kun je je eigen routes in Friesland samenstellen.

Pelgrimeren in Noord-Groningen heeft 2500 km aan pelgrimsroutes ontwikkeld. Trefwoorden: rondwandelingen, kerken, spiritualiteit, landschap en cultuur

Fryslân Buitendijks; bij Zwarte Haan - het Friese Finisterre - houdt de wereld niet op voor de Waddendijk. Achter de dijk ligt de Waddenzee, die op de UNESCO werelderfgoedlijst staat. Je kunt zelfs doorlopen; in de buitendijkse kwelders met het bezoekerscentrum Noarderleech van 't Fryske Gea. Wie nog verder wil doorlopen gaat als wadloper op pad(Wadlopen en Kwelderen en Wadloopcentrum Fryslân) om misschien wel uit te komen bij de cisterciënzer monniken van het klooster op het Waddeneiland Schiermonnikoog.

Volg vooral de projecten van in 2021 overleden Joop Mulder van ''Sence of Place'', een aantal cultuur-landschappelijke projecten in of aan het Waddengebied.

Informatie over pelgrimeren

Het pelgrimsinformatiecentrum in de Groate Kerk te Sint-Jacobiparochie is een van de drie centra in Nederland. Je kunt er terecht voor vragen over pelgrimeren. Het centrum is het hele jaar door elke 2e en 4e zaterdag van de maand open van 11.00 tot 15.00 uur. Vrijwilligers - ervaren Santiago-gangers - staan je te woord.
Wat is pelgrimeren ? Voorbereidingen, ervaringen, routes; alles is te vinden op de site van het Nederlands Genootschap van Sint Jacob (NGSJ). Ook bij de Stichting Jabikspaad Fryslân is informatie te vinden.

Nijkleaster - een nieuw klooster bij Jorwert verbonden aan een plaatselijke protestantse gemeente - staat voor rust, bezinning, op adem komen, om inspiratie op te doen. Iedere woensdagmorgen is er vaniut de kerk van Jorwert een Kleaster-ochtend met een ‘Kleaster-kuier’. Op de locatie Westerhûs – midden in de weilanden bij Jorwert wordt in 2022 een monumentale boerderij mgebouwd tot een nieuw klooster ontwikkeld met woningen en gastenkamers.
De kerk van Jorwert is bovendien een refugio, waar pelgrims kunnen overnachten. Het Jabikspaad en het St. Odulphuspad lopen langs de kerk.

De Stichting Tsjerkepaad kent activiteiten zoals de ''Open kerk''. In de zomerperiode zijn meer 250 kerken in Friesland open op zaterdagmiddagen van 13.30 tot 17.00 uur. Traditioneel organiseren ze elk jaar wandel- en of fietsrondjes langs kerken en plaatsen waar kloosters stonden of nog staan. Trefwoorden: samen vieren, delen, verhalen en wandelen.

Pater Titus Brandsma heilig verklaard in 2022, Bolsward en Dokkum pelgrimsplaatsen ''in wording''

In Dokkum is de Bonifatiuskapel; een bijzondere pelgrimsplaats in Fryslân.
De rooms-katholieke bedevaartkapel met 1600 zitplaatsen, wordt jaarlijks bezocht door tienduizenden pelgrims. De kerk is gewijd aan de heilige Bonifatius, die in de 8e eeuw Dokkum bezocht.
Rond de kapel is een park aangelegd, waarin 14 kruiswegstaties staan van beeldend kunstenaar Jac Maris. In het park staat een standbeeld van Bolswarder pater Titus Brandsma, die opdracht gaf voor de kruiswegstaties en de bouw van de kapel mede heeft geïnitieerd.
Het Klooster Claercamppad loopt langs de kapel. Dit pad kent ook drie rondwandelingen vanuit Dokkum. Aan deze dagtochten liggen de refugio's van Oostrum, Foudgum, Hiaure en Sybrandahus. De refugio van Wanswert ligt in de buurt van de paden.
Pater Titus Brandsma is verbindende persoon tussen Dokkum en Bolsward. Titus werd in 1881 in Ugoclooster bij Bolsward geboren. De karmelietenpater en hoogleraar was een maatschappelijk betrokken priester. In de Tweede Wereldoorlog werd hij gearresteerd en kwam op 26 juli 1942 om in het concentratiekamp Dachau. Paus Franciscus heeft de heiligverklaring van Titus bekrachtigd. De heiligverklaringsviering zal plaatsvinden op 15 mei 2022 in het Vaticaan. Bolsward, maar ook Dokkum worden ongetwijfeld belangrijke pelgrimsplaatsen.
Het Titus Brandsma museum in Bolsward stelt pater karmeliet Titus Brandsma centraal, zijn leven, zijn verzet (voor en tijdens de tweede wereldoorlog) tegen de nationaalsocialistische vijand, zijn martelaarschap en zijn betekenis voor geloof en wereldbeschouwing tot in onze huidige tijd. Het museum is in 2022 ondergebracht in het Cultuur Historisch Centrum ‘’de Tiid”, het voormalige stadhuis van Bolsward.
Het museum heeft wandelingen ''In het spoor van Titus naar Ugoklooster'' uitgezet. De wandelingen voeren langs sporen waar Titus gewoond en geleefd heeft.
Drie pelgrimsroutes verbinden Bolsward met Dokkum
Vanuit Bolsward kun je het Odulphuspad volgen naar Easterlittens en daar de westroute van het Jabikspaad naar Sint-Jacobiparochie volgen. Vandaaruit volg je het Klooster Claercamppad naar Dokkum.
In de refugio in de kerk van Nijland, drie kilometer van Bolsward, kun je overnachten. Onderweg kom je meer refugio's tegen.